kiya cku’ raya’ ru siyagsiyag nku’ ragiyax na’ Congyangsanmai nku’ Taiwan ku’ Itaal. maki cku’ ibabawiq ka ragragiyax ku’ kakian nku’ Itaal kahabag. yani ku’ pakusaying cu’ rahuwal nku’ Yencumincu nku’ Taiwan.
tiku inkahulan na’ Itaal ga, usaying ku’ kakaal. inha’ ga mabuka’ ku’ lalapak ka batunux na Papak Waqa’. kiya ku’ maglug ka qutux cu’
glugglug. kiya ku’ kinbalaiq na’ gaga’ ru tatabun. kiya ku’ balaiq na’ sumnawawun ru kaikai’ na’ nanabakis cu’ cunga’.
Gaga’ na’ Itaal ga, yani ku’ sinbil ka pinsibaq na’ nanabakis, tiku kahabag ku’ waw na’ Itaal ga asiki gumlug cku’ Gaga’ ka hani. yani uwiy ku’ pinkalan na’ tinqalangan kahabag. lumuhing ku’ kinabahan naha’. papakitalan naha’ cku’ cuquliq ku’ manananaq nku’ Gaga’ na’ Itaal.
tinqalangan na’ Itaal ga, yani ku’ baq i qumaluwap ini ga baq ’i’ malahang cku’ imuwaag naha’ ku’ mamaliku. kanayril na’ i hiya’ ga asiki baq i tuminun ru mami’ing cu’ wawwaw la ga yani balaiq i patasan cku’ raqinas naha’ la. pintasan ku’ raqinas na’ mamaliku ru kakanayril la ga yani cubalay san na’ nanabakis maha’ kinbalaiq cubalay ku’ tatarahuwalun ru sipturahuwalun naha’ uwiy. babaw niya’ muwah la ku’ Gipun ru siqhut naha’ la ku’ patasan cku’ raqinas ka waw la. kaal cu’ sawni la ga, ukas ku’ patasan cku’ raqinas na’ nanabakis na’ Itaal la.ini patasi ku’ raqinas na’ mamaliku ru kakanayril ga pasyiaqan ru papagiyayun naha’ sku qutux qalang. tayhuk ku’ Gipun la ru siqhut niya’ ku’ matas cku’ raqinas la.
Taian ga. yani ku’ luliyung na’ Paynux ku’ payux cubalay qalapaw. qalapaw ka hani ga yani cubalay ku’ sinbil na’ nanabakis ka aruwa’. waw niya’ ga musa’ i malahang sku’ tinqalangan na’ Itaal. gabiyan ga masayusayu’ ku’ mamaliku i qumbuwang i malahang cu’ tinqalangan. wagan cku’ capaang na’ balaiq i a’angayan nku’ tinqalangan ku’ qalapaw. balaiq i pasikaruan nku’ mamaliku ki’ mukurakis. balaiq uwiy i maquws, maskakaru ru kakian. muwah ku’ Gipun la ru siqhut niya’ la. ani muwah i tumuwang ku’ gaga’ na’ siputu’ ga asiki ini ungi’ i lumuhing ku’ qalapaw na’ Itaal. yani patagcubalay na’ Gaga’ na’ imuwaag na’ Itaal.
kiya ku’ kumaal cu’ kai’ na’ matu’uwal, squliq, c’uli’ ru siputu’. ani ini packa’ ku’ kai’ ga mararag naha’ makibaq kahabag. yani i pasibaqan naha’ ku’ ululaqi’ naha’ maha’, kiya ku’ kinbalaiq na’ tunux na’ nanabakis cku’ kai’ ka hani. yani uwiy ’i’ ma’usa’ ta’ makibaq cku’ nabakis ta’ ka aruwa’.
泰安的泰雅族起源有兩種說法,巨石裂岩和大霸尖山。gaga信仰是祖先的遺訓,更是部落共同的規範,口耳相傳呈現在泰雅文化。傳統泰雅部落中會打獵、顧家的男子以及精於編織和處理家務的婦女,才能接受紋面的儀式以此受到敬重。泰安的南三村素有「高腳屋最多的鄉鎮」稱號。望樓為泰雅傳統建築,歷經外來文化衝擊,現已重獲新生,成為泰雅族重要的建築文化特色。泰安的語言有matu’uwal、squliq、c’uli’,大家相互學習,這是學習祖先智慧的媒介。